ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ և ՔԻՄԻԱԿԱՆ ԵՐևՈՒՅԹՆԵՐ:

Ֆիզիկական են անվանում այն երևույթները, որոնց ընթացքում  նյութերը մեկը մյուսի չեն փոխարկվում, այսինքն՝ նոր նյութեր չեն առաջանում:Երբ տեղի է ունենում ֆիզիկական երևույթ, փոփոխության կարող են ենթարկվել  նյութի ագրեգատային վիճակը, խտությունը, առարկայի չափսը կամ ձևը, սակայն նյութի բաղադրությունը և կառուցվածքը անփոփոխ են մնում: Նոր նյութեր չեն առաջանում  նյութը հալեցնելիս, եռացնելիս, մանրացնելիս, պնդանալիս, մագնիսանալիս և այլն:
 Ֆիզիկական երևույթների  օրինակներ են՝
Ծծմբի, շաքարի, կերակրի աղի, ածխի մեծ  կտորների` փոշու վերածվելը, երկաթի խարտելը, ապակյա բաժակի, կուժի  կոտրվելը, պղնձե լարի, տետրի թղթի, կոճի թելի և այլնի  կտրելը, ջրի  եռալը, մոմի  և սառույցի հալվելը, ցողի գոլորշիանալը և այլն:   

Քիմիական են անվանում այն երևույթները, որոնց ընթացքում  նյութերը փոխարկվում են  մեկը մյուսի, այսինքն` նոր նյութեր են առաջանում:Նոր նյութերի առաջացմամբ երևույթները` քիմիական երևույթները, նաև անվանում են քիմիական ռեակցիաներ կամ փոխարկումներ:
Քիմիական երևույթներին`ռեակցիաներին մասնակցող սկզբնական նյութերը կորցնում են իրենց բնորոշ հատկությունները, իսկ ռեակցիայի հետևանքով առաջացած նոր նյութերն օժտված են իրենց բնորոշ հատկություններով: Քիմիական ռեակցիաների հատկանիշներն են` գույնի և հոտի փոփոխություն, գազի, նստվածքի, ջրի և այլնի առաջացում, ջերմության կլանում կամ անջատում:
Քիմիական  երևույթների  օրինակներ. 

Նյութերի հատկությունները

Հատկություննայն բնութագրիչն է, որով նյութերը նմանվում են իրար կամ տարբերվում միմյանցից:  Սովորական պայմաններում նյութերի ագրեգատային վիճակները երեքն են՝ պինդ, հեղուկ ու գազային:Պինդ նյութեր են, օրինակ՝ ոսկին, շաքարը, կավիճը և այլն: 

եղուկ նյութեր են` կաթը, նավթը, բուսական յուղը և այլն: 

Գազային նյութեր են` թթվածինը, ջրածինը, ածխաթթու գազը և այլն: 

Ջուրը 0C−ից0 ցածր ջերմաստիճանում պինդ է, 0C−ից0 մինչև 100C0 (101 ԿՊա մթնոլորտային ճնշման պայմանում)` հեղուկ, իսկ 100C0−ից բարձր ջերմաստիճանում՝ գոլորշի:

Առաջադրանքներ. *-Նյութերը դասակարգել, անվանել,գրել բանաձևերը, նկարագրել  ֆիզիկական  հատկությունները՝ գույնը, ագրեգատային  վիճակը(պինդ, հեղուկ, գազային), եռման,հալման ջերմաստիճանները, ջերմա-,էլեկտրահաղորդականությունը, լուծելիությունը ջրում  և այլն:

 *-Ընտրեք կենցաղում կամ շրջապատում 10 նյութ,գրեք դրանց բանաձևերը և կատարեք հետևյալ հաշվարկները`

Ջուր, քար, մետաղ, կաթ

H O, 5 սեքսթիլիոն ատոմ, ջրի յուրաքանչյուր մոլեկուլ պարունակում է 3 ատոմ,

զանգվածային ջուր = 2 x զանգված ջրածին + զանգվածային թթվածին

զանգվածային ջուր = 2 x 1.008 + 16

զանգվածային ջուր = 18.016 գ / մոլ

Այլ կերպ ասած, մեկ մոլ ջուրն ունի 18.016 գրամ զանգված:

Յոդ
ագրեգատային վիճակը-պինդ
գույնը-մոխրագույն
հոտը և համը-
խտությունը-4,94
լուծելիությունը ջրում-քիչ
ջերմա և էլեկտրահաղորդականությունը-
հալմա երմաստիճանը-114
եռման ջերմաստիճանը-186

Ալմաստ
ագրեգատային վիճակը-պինդ
գույնը-արծաթագույն
հոտը և համը- չկա
խտությունը-3,52
լուծելիությունը ջրում-չի լուծվում
ջերմա և էլեկտրահաղորդականությունը-
հալմա երմաստիճանը-մոտ 4000**
եռման ջերմաստիճանը-հայտնի չէ

Ալյումին
ագրեգատային վիճակը-պինդ
գույնը-արծաթագույն
հոտը և համը — չկա
խտությունը-2,70
լուծելիությունը ջրում- չի լուծվում
ջերմա և էլեկտրահաղորդականությունը-
հալման ջերմաստիճանը-660
եռման ջերմաստիճանը-2500

Կապար

ագրեգատային վիճակը-պինդ
գույնը-մոխրագույն
հոտը և համը- չկա
խտությունը-11,3
լուծելիությունը ջրում-չի լուծվում
ջերմա և էլեկտրահաղորդականությունը-
հալման երմաստիճանը-327
եռման ջերմաստիճանը-1745

Կերակրի աղ
ագրեգատային վիճակը-պինդ
գույնը-սպիտակ
հոտը և համը-աղի
խտությունը-2,17
լուծելիությունը ջրում-լավ
ջերմա և էլեկտրահաղորդականությունը-
հալման ջերմաստիճանը-801
եռման ջերմաստիճանը-1465

• Ինչպիսի՞ տարրերից են կազմված նյութը, ատոմների քանակը
• Հաշվեք հարաբերական մոլեկուլային զանգվածները՝Mr
• Որոշեք տարրերի զանգվածային բաժինները՝w,զանգվածային հարաբերությունները  և  տարրերի  մոլային  բաժինները բարդ  նյութերում:

Գործնական  աշխատանք

H2O
N(H)=2ատոմ
N(O)=1ատոմ
MgSo4
N(Mg)=1 ատոմ
N(S)=1 ատոմ
N(o)=4 ատոմ
KOH
N(K)=1 ատոմ
N(O)=1 ատոմ
N(H)=1 ատոմ
FeCo3
N(Fe)=1 ատոմ
N(C)=1ատոմ
N(O)=3 ատոմ

Հաշվեք հարաբերական մոլեկուլային զանգվածները՝Mr
Mr(H2O)=2.1+16=18
M(H):m(O)=2.1:16:18

Mr(MgSo4)=24+32+4.16=120
m(Mg):m(S):m(O)-24:32:4.16

Mr(KOH)=39+16+1=56
m(K):m(O):m(H)=39:16:1

Mr(FeCo3)=56+12+16.3=112
m(Fe):m(C):m(O)=56:12:16.3

Որոշեք տարրերի զանգվածային բաժինները՝w,զանգվածային հարաբերությունները  և  տարրերի  մոլային  բաժինները բարդ  նյութերում:
w(H)=?%
w(O)=?%
1.2=18x
w(H)=1.2/18.100%=11,11%
w(O)=16/18.100%=88,89%

w(Mg)=?%
w(S)=?%
w(o)=?%
w(Mg)=24/120.100%=20%
w(S)=32/120.100%=26,66%
w(o)=16.4/120.100%=53,33%

w(K)=?%
w(O)=?%
w(H)=?%
w(K)=39/56.100%=69,64%
w(O)=16/56.100%=28,57%
w(H)=1/56.100%=1,78%

w(Fe)=?%
w(C)=?%
w(O)=?%
w(Fe)=56/112.100%=50%
w(C)=12/112.100%=10,71%
w(O)=16.3/112.100%=42,85

Ատոմների մոլային բաժինները բարդ նյութում
x(H)=2/3.100%=66,67%
x(O)=33,33%



Նյութի քիմիական բանաձևը նյութի բաղադրության պայմանական գրառումն է քիմիական տարրերի նշանների և ինդեքսների օգնությամբ:

Բանաձևը արտահայտում է նյութի որակական և քանակական բաղադրությունը:

Նյութի որակական բաղադրությունը ցույց է տալիս, թե ինչպիսի՞ ատոմներից է կազմված նյութը:

Նյութի քանակակաան բաղադրություն ասելով հասկանում ենք
ատոմների թիվը մոլեկուլում՝ ինդեքսները

H2O
N(H)=2ատոմ
N(O)=1ատոմ

Ատոմների զանգվածային հարաբերությունը բարդ նյութում